در یک نگاه

 

استان آذربايجان غربي در شمال غرب ايران قرار گرفته و با احتساب درياچه اروميه در حدود 660/ 43 كيلومتر مربع وسعت دارد و 25/2 درصد از مساحت كل كشور را تشكيل مي دهد.
استان آذربايجانغربي از شمال و شمال شرق با جمهوريهاي آذربايجان و ارمنستان , از شرق با استانهاي آذربايجا نشرقي و زنجان , از جنوب با استان كردستان و از غرب با كشورهاي عراق و تركيه همسايه است .استان آذربايجانغربي 135 كيلومتر مرز آبي با جمهوريهاي آذربايجان, ارمنستان , 200 كيلومتر مرز خاكي با كشور عراق و 488 كيلومتر مرز خاكي با كشور تركيه دارد

ناهمواريهاي استان:

استان آذربايجان غربي منطقه مرتفعي است و كوههاي بلند در جهت هاي مختلف سراسر آن را فرا گرفته است . سلسله جبال زاگرس حد غربي آذربايجان را بين كشورهاي تركيه و عراق تشكيل مي دهد. اين كوهها در جهت شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارند و از كوه آتشفشاني ( آرارات ) شروع مي شوند و در نواحي مختلف نامهاي محلي گوناگون دارند. از جمله كوههاي مرتفع اين استان مي توان به ارتفاعات گوشچي , كوههاي بالستان, مور شهيدان, دالامير, قنديل, اورين, چله خانه, ساري چيچك , سرمستان و . . . اشاره كرد.

 

 

 دشتهای استان:

در ميان كوههاي اين استان , دشتهاي كوچك و بزرك متعددي وجود دارد كه امروزه بستر برخي از فعاليت هاي اقتصادي در آذربايجان غربي است. اين دشتها عبارتند از :

1) دشت اروميه با وسعتي در حدود 7/42 كيلومتر مربع و 1340 متر ارتفاع از سطح دريا در كنار درياچه اروميه قراردارد.
2) دشت خوي با وسعتي در حدود 7/17 كيلومتر مربع و 1460 متر ارتفاع از سطح دريا در شرق كوه هاي قطور قرار دارد.
3) دشت سلماس با وسعتي حدود 6 كيلومتر مربع و 1390 متر ارتفاع از سطح قرار دارد.
4) دشت چالدران , ماكو, سردشت نيز در اين استان واقع شده اند.

آب و هواي استان :

استان آذربايجانغربي به دليل وجود ارتفاعات متعدد داراي آب و هواي كوهستاني است. كوههاي زاگرس كه در جهت شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارند, مانع ورود كامل جريانهاي مرطوب اقيانوس اطلس و درياي مديترانه به اين استان مي شوند. همچنين جريانهاي هواي سيبري و آسياي مركزي كه ماهيتي برفي و سرد دارند از شمال و شمال شرق وارد استان شده و باعث افزايش سرما و رطوبت هوا مي شوند. از ديگر موارد تاثير گذار بر آب و هواي استان وجود درياچه اروميه مي باشد , اين درياچه علاوه بر تامين رطوبت منطقه , خود عامل تعديل درجه حرارت و اين استان بشمار مي رود. گرمترين ماههاي سال در استان آذربايجانغربي , تير و مرداد است ولي با اين وجود مناطق ييلاقي استان هميشه از آب و هواي خنك و مطبوعي برخوردارند.

 

 

رودهاي معروف استان :

رودهاي پرآب و بسياري در اين استان وجود دارند كه مشهورترين آنها عبارتند از:

1) رود شهر چائي : نام ديگر اين رود ( بكشلو چاي ) است و از داخل شهرستان اروميه مي گذرد . اين رود خانه منبع تامين كننده آب قابل شرب اين شهرستان بوده و بخشي از آن نيز مورد مصرف كشاورزي قرار مي گيرد . اين رودخانه در انتهاي مسير خود به درياچه اروميه سرازير مي شود.

2) رود نازلو: اين رودخانه كه از كوههاي ايران و تركيه سرچشمه مي گيرد و از شعبات متعددي تشكيل مي شود.

3) رود روضه چاي : اين رود از ارتفاعات ( كاني گوزان ) در كلهر سرچشمه مي گيرد.

4) رود باراندوز: اين رود از كوههاي مرزي ايران و تركيه و كوههاي حد فاصل ( كدار چاي ) و ( باراندوز چاي ) سرچشمه مي گيرد.

5) زرينه رود ( جغتو چاي ) : اين رود از كوههاي چهل چشمه كردستان, بين سقز و بانه سرچشمه مي گيرد و پس از عبور از شرق شهرستان مياندوآب در جلگه وسيع و آبرفتي به چند شاخه تقسيم سده و در نهايت از گوشه جنوب شرقي به درياچه اروميه مي ريزد.

6) سيمينه رود ( تاتائو ) : اين رود خانه از ارتفاعات سقز سرچشمه گرفته و بعد از عبور از شهرستان بوكان و نيز غرب شهرستان مياندوآب و دشت حاصلخيز ( شامات ) به باتلاقهاي جنوب شرقي درياچه اروميه مي ريزد.

7) رود مهاباد: اين رود از ارتفاعات پيرانشهر و سردشت مي گذرد و از بهم پيوستن دو شاخه اصلي ( بيطاس ) و ( ده بكر) به وجود مي آيد.اين رود خانه پس از عبور از شمال غربي شهرستان مهاباد در غرب سيمينه رود وارد درياچه اروميه مي شود.

8) رود زولا چاي : اين رود كه از بهم پيوستن رودهاي ( خورخوره) , ( زولا) , ( دريك) و ( دير علي چاي ) به وجود مي آيد و پس از سيراب كردن نواحي شهرستان سلماس در شمال كنگرلو , وارد درياچه اروميه مي شود.

9) رود زاب كوچك : اين رود از گردنه ( ميدان ) سرچشمه مي گيرد و از شرق به غرب جريان دارد و پس از عبور از دره پيرانشهر به سوي سردشت ادامه مي يابد و به رود ( دجله ) سرازير مي شود .

پيشينه تاريخي استان :

انسانهاي اوليه فاقد مسكن دائمي بودند و سردي هوا آنها را به غارهاي طبيعي و پناهگاه هاي سنگي مي كشاند. براساس كاوشهاي باستانشناسي كه توسط پروفسور ( كارلتون استنلي كون ) در غرب درياچه در غار ( تمتمه) اروميه انجام گرفت , مستنداتي درخصوص سكونت انسانهاي نخستين در اين استان بدست آمد. ديگر شواهد باستان شناسي از شكل گيري استقرارها و روستاهاي اوليه در نقاط مختلف آذربايجانغربي مانند ( تپه حسنلو) , ( تپه حاجي فيروز) , تپه ( جلبر) و ... نشان از قدمت ديرينه سكونت انسان و شكل گيري فرهنگ و تمدن در اين استان دارد.
وجود حكومتهاي : هوريان , لوبيان و گوتيان در تاريخ استان آذربايجانغربي نشان از پيشينه تاريخي كهن در اين سرزمين دارد.كشور ماد را به دو ماد كوچك و بزرگ تقسيم كرده اند . ماد بزرگ شامل ري, عراقو عجم تا حدود كردستان و كوههاي زاگرس بود و ماد كوچك آذربايجان را در برمي گرفت.
در جنگ ( گوئومل) كه ما بين اسكندر و داريوش سوم در منطقه ( اربل) روي داد اسكندر پيروز شد و از اين زمان به بعد سرنوشت دولت بزرگ هخامنشي تعيين شد. پس از اين جنگ ( آتروپات خشره پوان ) كه در جنگ از خود شجاعت زيادي نشان داده بود از سوي اسكندر به حكومت ماد برگزيده شد و پس از چندي آن را ناحيه مستقل اعلام كرد.پس از اين آذربايجان در فارسي ميانه ( آتورپاتكان ) و در آثار كهن فارسي ( آذربادگان) يا ( آذربايگان) , در فارسي كنوني ( آذربايجان) و در عربي ( آذربيجان ) ناميده شد.
اين منطقه در زمان حكومت سلوكيان , اشكانيان توانست همچنان استقلال خود را حفظ كند و سرانجام ( اردشير بابكان) موسس سلسله ساساني توانست بر حكمرانان اين منطقه استيلا يابد. در اواخر دوره ساساني حكومت آذربايجان در دست خاندان ( فرخ هرمزد ) بود و پايتخت آن ( شنيز) يا ( گنذب) – منطقه ويرانه هاي ليلان در جنوب شرقي درياچه اروميه – نام داشت. پس از فتح آذربايجان به دست اعراب , قبايل عرب از بصره , يمن , كوفه و شام به آذربايجان آمدند و با خريد زمين هاي وسيع , كشاورزي را گسترش دادند و افراد بومي را رعيت خود ساختند.
در آغاز قرن پنجم هجري قمري تركان ( غز) به فرماندهي سلجوقيان آذربايجان را به تصرفخود درآوردند. با حمله مغولان و ورود هلاكو خان ايلخان , آذربايجان , مركز حكومتي بزرگ تا امتداد شام شد و پس ضعف ايلخان مغول امراي مستقلي بر آذربايجان حكومت كردند.
در دوره صفويه , آذربايجان محل جنگهاب خونين بين سپاه ايران و عثماني بود . بعد از سقوط صفويه در دوراني كه ايران عملاً بين روس, عثماني و اشرف افغان تقسيم شده بود , آذربايجان در دست دولت عثماني ماند و ديري نپائيد كه نادر شاه افشار آن را تصرف و در صحراي مغان تاجگذاري كرد. پس از او خانهاي محلي بر آذربايجان حكومت مي كردند تا اينكه در سال 1175 هجري قمري , كريم خان زند آذربايجان را از دست آنان خارج كرد , پس از مرگ وي خانهاي محلي دوباره به قدرت رسيدند تا اينكه آقا محمد خان قاجار در سال 1205 هجري قمري موفق شد آذربايجان را كاملاً تصرف نمايد.
از سال 1325 هجري قمري مردم آذربايجان نقش مهم و موثري در انقلاب مشروطه داشتند .با اشغال آذربايجان از سوي روسها آثار مشروطيت در آن بطور موقت از ميان رفت . بعد از حكومت پهلوي در سال 1300 شمسي مجدداً آذربايجان تحت سلطه درآمد و با شروع جنگ جهاني دوم در سال 1320 شمسي نيروهاي شوروي وارد شمال ايران و نيز آذربايجان شدند, اين نيروها در ماه مه سال 1946 ميلادي آذربايجان را تخليه نمودند.
و بالاخره با شروع انقلاب اسلامي مردم قهرمان اين استان با فداكاريها و رشادتهاي خود در راه پيروزي از جان مايه گذاشتند.

جمعيت استان :

بر اساس سر شماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 جمعيت اين استان 2496320 نفر است. از اين تعداد 68/52 % در نقاط شهري , 31/47 % در نقاط روستائي سكونت دارند و بقيه غير ساكن هستند. 56/99 % جمعيت استان را مسلمانان تشكيل مي دهند .

 

زبان بومي استان :

زبان تركي آذري به زباني اطلاق مي شود كه امروزه بيشتر سكنه منطقه آذربايجان غربي به آن تكلم مي كنند. بر اساس منابع تاريخي , آزري زبان متداول مردم آذربايجان غربي بوده و زبان تركي با نفوذ تدريجي تركان سلجوقي در سال 431 هجري قمري در اين منطقه رايج شده است .

منابع اقتصادي استان:

• كشاورزي : از محصولات عمده كشاورزي اين استان مي توان به گندم, جو, برنج, چغندر قند, توتون, سيب زميني , پياز, سبزي ها , آفتابگردان , انگور, سيب, گلابي, بادام, انار, به , توت , گردو.
• بازرگاني : با توجه به موقعيت خاص اين استان صادرات و واردات كالاو از ديگر منابع اقتصادي استان بشمار مي رود.
• دامپروري : پرورش گاو و گوسفند و زنبور عسل در اين استان با توجه به منابع طبيعي موجود , رايج است.
• صنايع دستي : در اين استان انواع فرش, گليم , صنايع چوبي, پارچه هاي دستي, مجسمه سازي, رسيندگي و بافندگي رايج است.
•  

بازيهاي محلي استان:

از بازيهاي محلي اين استان كه متاثر از فرهنگ غني و بومي اين منطقه است مي توان به دوزمه , يولداش سني كيم آپاردي , اوزو اوزه , گوجالپي اشاره كرد.

 

 

 موسيقي استان :

موسيقي اين استان تفاوت عمده اي با ساير موسيقيها دارد و آن , جنبه بديهه نوازي و بديهه خواني آن است. عاشقهاي آذربايجان غربي مالك گنجينه عظيم هنر و ادبيات تاريخي مردمان اين سرزمين هستند و سرودهاي استادانه و داهيانه خود را با ايده هاي بشر دوستانه و حفظ سنن را در بين مردم رواج مي دهند.

 

 

 

 سوغات استان :

سوغات اين استان عبارتند از : انواع نقل . صنايع چوبي , انواع قالي , انواع عرقيات ( بيد مشك , نعناع, گلاب و . . . ) , انواع حلوا.

-----------------------------------------------------------------

  تاریخچه دادگستری کل استان آذربایجان غربی

 

 

در تاریخ پیش از اسلام چه آذربایجان و چه نقاط دیگر ایران قانونی شایع بود که برای همه یکسان اجرا می شد مغ ها قانون مذهبی را انجام می دادند و دواران و شهرداران از روی یک سلسله عرفیات مسلم قضاوت و دارسی می کردند . قوانین اجتماعی هم در تمام ایران وحدت کامل داشت بعد از ظهور دین اسلام ، زمانی قانون اسلام بوسیله فقهاء و قضاوت اجرا می گردید و برای همه ساکنان ایران یکسان بوده از لحاظ جزائی روی قصاص در حدود شرعی و از لحاظ حقوقی روی اصل تسلیط ( الناس مسلطون علی اموالهم و لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام ) جریان داشت .

در زمان مغولان ( یاسای ) چنگیزی هم بر آن افزوده شد و قوانین مغولی مخلوطی بود از قوانین عرفی اقوام مهاجم و قوانین و اصول محاکم اسلامی ، پس از زوال حکومت خانان مغول باز قانون اسلام و عرف و عادت معتبر بود و مراجع شرعی از روی احکام شرعی داوری می کردند .

با انقلاب مشروطه و پیدایش قانون گذاری و تجزیه قوای مقننه ، مجریه و قضاییه از همدیگر و تشکیل سازمان های واحد قضایی و اجرای قوانین واحد جزایی و دادرسی را در تمام ایران بر قار ساخت .

در سال 1298 شمسی تشکیلات دادگستری ( عدلیه ) در آذربایجان غربی تاسیس و در ارومیه یک شعبه دادگاه شهرستان و یک شعبه محکمه صلحیه تا اواخر سال 1298 یعنی حدود 6 ماه ادامه داشت .

در سال 1302 محکمه صلحیه تشکیل و در سال 1306 دادگاه شهرستان و دادگاه بخش دایر و تشکیل گردید .

دادگاه بخش به سه قسمت ( دادگاه های بخش عادی ، مستقل و دادگاه بخش سیار ) تقسیم می شدند دادگاه های بخش زیر نظر دادگاه شهرستان فعالیت میکرد و به دعوای حقوقی راجع به اموال منقول ، غیر منقول ، دیون و خسارت ناشی از ضمان قهری و جرم تا سقف یک صد هزار ریال رسیدگی می کرد .

دادگاه بخش مستقل در محل هایی که دادگاه شهرستان وجود نداشت مستقر ودر آن محل علاوه بر انجام وظیفه دادگاه بخش ، وظایف دادگاه شهرستان را که قلمرو صلاحیت آن وسیع دتر از دادگاه بخش عادی بود انجام می داد . چون بلحاظ عدم فعالیت دادگاه شهرستان ، دادگاه بخش مستقل به دعاوی حقوقی تا سقف دویست هزار ریال ودر امور کیفری هم استثنائا" تا حدود صلاحیت محکمه جنحه در رسیدگی به جرائم ، صالح به رسیدگی بود .

لذار دادگاه بخش ( سابق) ارومیه تا اواخر سال 1306 از نوع دادگاه بخش مستقل و از سال 1307 با تاسیس دادگاه شهرستان در ارومیه ، دادگاه بخش مستقل سابق ارومیه از نوع مستقل خارج و به صورت دادگاه بخش عادی در کنار دادگاه شهرستان به فعالیت خود ادامه می داد.

دادگاه بخش ارومیه در سال 1356 منحل و پرونده های آن به دادگاه های شهرستان ارومیه ارجاع گردید.

در حال حاضر در استان آذربایجان غربی 23 حوزه قضایی که عبارتند از : ارومیه – اشنویه – انزل – بوکان – پلدشت – پیرانشهر – تخت سلیمان – تکاب – چالدران – خوی – سردشت – سلماس – سیمینه – شاهین دژ – شوط – قره ضیاالدین – کشاورز- ماکو- مرحمت آباد- مهاباد – میاندوآب – نازلو – نقده

در حوزه های قضایی انزل – پلدشت – تخت سلیمان – سیمینه – شوط- قره ضیاالدین – کشاورز – مرحمت آباد – نازلو دادگاه های بخش فعالیت دارند و در سایر حوزه های قضایی نظام دادسرا و دادگاه ها فعالیت می کنند .

در شهر ارومیــــه مرکز استــــان آذربایجان غربی 13 شعبه دادگاه تجدید نظر مستقر بوده و به پرونده های مربوط رسیدگی می کنند .